صفحه اصلی > اطلاعیه های مدرسه 
اخبار > متمم 3


  چاپ        ارسال به دوست

متمم 3

به نام خدا

متمم 3 ( آذر 95 )

(مـجموعه تـجارب مـاهانه مـفید)

(متمم 18 از مجموعه متمم ها)

3- نمونه ای از تجربه یک ارزشیابی متفاوت

موضوع ارزشیابی و اهمیت آن بارها در جلسات دانش افزایی متعدد برای همکاران بیان شده است و با توجه به جایگاه ویژه آن در فرآیند آموزش، همکاران به طراحی و استفاده از شیوه های گوناگون و متفاوت ارزشیابی تشویق و جهت دهی شده اند. یکی از کتاب هایی که در این جلسات دانش افزایی توزیع و توضیح داده شد، کتاب «ارزشیابی توصیفی یعنی بازخورد موثر» نوشته سوزان بروکهارت و ترجمه خانم طاهره رستگار بود. در صفحه 85 این کتاب با موضوعی تحت عنوان «آموزش مهارت های هم سال سنجی» روبرو شدم که درباره آن توضیح داده بود : «زمانی که دانش آموزان در سنجش هم سالان درگیر می شوند، معیارهای ارزیابی یک کار را بهتر می شناسند. با انجام دادن این کار، آنان نسبت به هدف های یادگیری اشراف کلّی پیدا می کنند که به مراتب، از کسب مهارت انفرادی در شناخت هدف های یادگیری موثرتر است. علاه بر این، سنجش هم سالان باعث می شود که آنان برای بازخورد انتقاد سازنده در کلاس ارزش قائل شوند. »

در کنار این موضوع خاص، باستی به اختصار بیان کنم که آنچه من از این جلسات و خواندن کتاب ها درباره یک ارزشیابی موثر و با کیفیت فهمیده ام، ارزشیابی مطلوب آن است که در آن، اطلاعات لازم و مستند براي شناخت دقيق و همه جانبه از میزان و کیفیت یادگیری دانش آموز در یک مبحث و یا مهارت مشخص، با استفاده از روش ها و ابزارهاي مناسب و خلاق سنجش و در شرایطی به دور از اضطراب و تنش، در اختیار دانش آموز و معلم قرار گیرد تا بر اساس آن بازخوردها، گام های بعدی آموزش و یادگیری، دقیق و هدفمند تعریف شود. این رویکرد به ویژه در ارزشیابی مستمر و فرآیندی مد نظر است. در صفحات 24 و 25 کتاب دیگری هم که برای جلسات دانش افزایی ارزشیابی مطالعه و بررسی نمودیم با عنوان «ارزشیابی در خدمت آموزش» نوشته خانم طاهره رستگار به توضیحات زیر برخوردم که « خصلت عمده ی ارزشیابی مستمر در پویایی و گستردگی آن است و از معلم انتظار اقداماتی فراتر از آزمون های سنتی را دارد، تا تصویری کلی از تمامیت شخصیت دانش آموز ارائه دهد. در فرآیند چنین ارزشیابی دانش آموران نقش اساسی دارند، چون آنان هستند که در مرکز یادگیری قرار دارند و نقش اصلی را در پرورش یا اصلاح یک آموخته ایفا می کنند. هرچه دانش آموزان بیشتر در فرآیند آموزش سهیم شوند، بهتر و بیشتر می توانند آموخته های خود را در ابعاد مختلف گسترش دهند یا بهبود بخشند؛ به عبارتی شیوه ی آموختن را بهتر یاد می گیرند.»

با توجه به تعریف بالا برای ارزشیابی و به ویژه نگاه و ایده ای که از موضوع «مهارت هم سال سنجی»گرفتم، برای یک مبحث مشخص در ادبیات فارسی پایه نهم (مبحث انواع افعال ماضی و مضارع فارسی) برگه سوال متفاوتی طراحی کردم که طی انجام این برگه، دانش آموز در یک جلسه آزمون هم زمان در هر سه راس مثلث ارزشیابی ( طراح آزمون، پاسخ دهنده و مصحح ) قرار گیرد.

بایستی توضیح دهم که برگه به این شکل بود که ابتدا دانش آموز، مدت مشخصی فرصت داشت تا خودش یک سوال از مبحث انواع ماضی و مضارع طراحی نماید. ویژگی های این سوال نیز در برگه توضیح داده شده بود که این سوال بایستی خلاقانه باشد و به لحاظ سختی و دشواری حد متوسطی داشته باشد طوری که بتوان آن را در مدت 10 دقیقه پاسخ داد. این سوال نمی توانست از سوالات رایج انواع افعال (جدول مرسوم آن) باشد و البته دانش آموز می توانست برای طراحی سوال و پیدا کردن نمونه متن و شعر در صورت نیاز از تمام کتاب های کتابخانه کلاس ادبیات استفاده نماید. دانش آموزان می دانستند که بخشی از نمره شان مربوط به همین طراحی سوال بر اساس اصول و معیارهای از پیش تعیین شده است.

در گام بعد از طراحی سوال، هر فردی سوالی که طراحی کرده است را به نفر سمت راست خود می دهد و با توجه به چیدمان گرد کلاس من، همه سوالات امکان جابجا شدن در کلاس را دارد. از این لحظه به حالت امتحانی کسی اجازه صحبت با طراح سوال را ندارد و در صورت هرگونه ابهام و ایراد در سوال، آن را با معلم در میان می گذارد. دانش آموزان در مدت ده دقیقه فرصت دارند که به سوال دوست خود پاسخ دهند. در انتها هر دانش آموز به سوال و کیفیت طراحی آن بر اساس معیارهای اعلام شده از یک تا ده نمره می دهد و اگر نمره ای به غیر از ده می دهد، بایستی علت آن را نیز بنویسد.

در گام سوم یک دور دیگر برگه ها را به نفر سمت راست خود می دهند تا نفر بعدی برگه را تصحیح نماید. در این بخش به درستی پاسخ نفر قبلی از یک تاه ده نمره ای خواهند داد. در گام نهایی یک دور دیگر برگه ها به نفر سمت راست تحویل داده می شود تا آن فرد برگه را بررسی کند که آیا کیفیت سوال و نمره کیفیتی که داده شده است و همچنین پاسخ و نحوه تصحیح آن به درستی انجام شده است یا خیر ؟

در نهایت با طی این فرآیند دانش آموز همزمان با فکر و تلاش برای طراحی یک سوال خلاق، دانش خود را مرور و خود را مورد ارزیابی قرار می دهد. وی با پاسخ گفتن به سوال دوستش یک ارزشیابی معمول را تجربه می کند و البته می تواند با استدلال کیفیت سوال دوستش را نیز ارزیابی کند. در نهایت وی با تصحیح برگه فرد دیگر و همچنین بررسی برگه دیگری همزمان در یک جلسه سه مدل سوال متفاوت از یک مبحث را می بیند و می تواند سوال خودش را خودش با سوال آن سه مقایسه کند. دقت در تصحیح و ارزیابی نیز از طرف دیگر در این بخش مورد توجه و تاکید است.

آنچه برای من به عنوان بازخورد از میزان سواد و پیشرفت دانش آموزان از این مبحث باقی ماند، شاید در نگاه اول چندان دقیق نباشد به ویژه آنکه اکثر نمرات بالا بود اما آنچه بیش از همه مورد تاکید است، طی شدن این فرآید به عنوان یک تمرین ارزشیابی در یک جلسه بود. در انتهای جلسه به صورت شفاهی درباره این مدل تمرینی ارزشیابی که از دانش آموزان پرسیدم بازخوردها مثبت بود به ویژه آنکه طی آن نقش های متفاوتی را بر عهده گرفته بودند، هرچند اعتراضاتی نسبت به سوال و امتیاز سوال و تصحیح دوستانشان وجود داشت که البته بعد از اتمام کلاس به صورت فردی رسیدگی شد.

همچنین با توجه به آنچه در جدول صفحه 73 کتاب «ارزشیابی توصیفی یعنی بازخورد موثر» خوانده بودم مبنی بر آنکه «پس از ارائه بازخورد، یک تکلیف مشابه ولی جدید با همان هدف قبلی به دانش آموز بدهید تا بین بازخوردی که می گیرد و بهبود کارش، ارتباط برقرار کند.» پس در نهایت مکمل این فعالیت چنین شد که هر دانش آموز با توجه به سوال های متفاوتی که دیده است، بایستی یک سوال خلاقانه دیگر طراحی نماید که این سوالش مورد ارزیابی کیفی و توصیفی یکی از دوستانش قرار خواهد گرفت و جالب اینجاست من وقتی جملات توصیفی دانش آموزان در مورد سوالات یکدیگر را خواندم، فهمیدم با چه دقت نظری این کار را انجام داده اند و دلیل اصلی اش را هم درگیر شدن با طراحی سوال و دیدن چند نمونه سوال متفاوت می دانم.

در پایان می توانم بگویم شاید این مدل از ارزشیابی نقص هایی هم داشته باشد و صرفاً تمام اهداف مندرج در تعریف بالا را هم پوشش ندهد اما صرفاً به عنوان یک مدل تمرینی قابل اعتنا و بررسی است.

نویسنده: علیرضا شیخ الاسلامی


٢٣:٥٩ - سه شنبه ١٥ فروردين ١٣٩٦    /    شماره : ٥٠٨٣    /    تعداد نمایش : ١١٥







کليه حقوق اين سايت متعلق به پورتال مجتمع آموزشی مفید می باشد.